Giriş — Neden prompt rehberine ihtiyaç var?
Yapay zekâ (YZ) destekli dil modelleri, öğretmenlerin ders planı hazırlama, soru bankası oluşturma ve geri bildirim verme gibi görevlerini hızlandırabilir. Örneğin, BİLGE Teacher uygulaması; sınav hazırlığı, ders planı oluşturma ve rapor hazırlama süreçlerini kolaylaştırmayı hedefler (BİLGE Teacher). Benzer şekilde, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan rehberler, öğretmenlerin YZ araçlarını sınıfta etkin ve etik biçimde kullanabilmeleri için komut verme teknikleri ve örnekler sunar (MEB rehberi — Anadolu Ajansı).
Bu makale, pratik örnekler, hazır şablonlar ve uygulama adımlarıyla öğretmenlerin kendi ders ihtiyaçlarına göre prompt geliştirmesine yardımcı olacak şekilde tasarlanmıştır. Ayrıca Microsoft ve diğer kuruluşların sunduğu uygulama örnekleri de fikir vermek üzere kaynaklarda yer almaktadır (Microsoft Destek, Hazır Promptlar).
Prompt temelleri: etkili bir komut nasıl yazılır?
Etkili promptlar, modelin hangi rolü üstleneceğini, bağlamı, beklenen çıktı biçimini ve kısıtları açıkça belirtir. Aşağıdaki kısa kontrol listesi sık kullanılan bileşenleri özetler:
- Rol: Modele bir kimlik verin (ör. "Sen 7. sınıf fen öğretmenisin").
- Bağlam: Sınıf düzeyi, süresi, müfredat bağlantısı.
- Çıktı biçimi: Madde listesi, tablo, ders akışı, değerlendirme soruları vb.
- Kısıtlar: Süre, soru sayısı, zorluk seviyesi, kaynakları belirtme gerekliliği.
- Örnekler: İstenilen formatta kısa bir örnek sonuç vererek beklenen stili gösterin.
Aşağıda kısa bir örnek prompt yer alıyor:
Sen 8. sınıf matematik öğretmensin. 40 dakikalık bir ders için öğrenme hedefleri, 5–7 dakikalık açılış etkinliği, iki ana etkinlik (bireysel ve grup çalışması), 5 soruluk kısa değerlendirme ve ev ödevi öner. Çıktıyı madde madde ve süreleriyle ver.
Ders planı oluşturma için şablonlar ve örnekler
Aşağıda farklı düzey ve amaçlar için kullanabileceğiniz şablonlar yer alıyor. Her şablonda köşeli parantez içindeki yer tutucuları (ör. [Konu], [Süre]) kendi bağlamınıza göre doldurun.
Ders planı şablonu (kısa)
Rol: [Sınıf düzeyi] öğretmeni. Süre: [dakika]. Konu: [Konu]. Öğrenme hedefleri: [3 kısa hedef]. Açılış (5 dk): [etkinlik]. Ana etkinlik 1 ([dakika]): [etkinlik]. Ana etkinlik 2 ([dakika]): [etkinlik]). Değerlendirme (5–10 dk): [çıkış bileti/soru]. Ev ödevi: [ödev].
Örnek doldurma (ilkokul 3): "Sen 3. sınıf öğretmenisin. Süre 40 dk. Konu: Güneş Sistemi. Öğrenme hedefleri: 1) Gezegenleri sayabilme; 2) gezegenlerin temel özelliklerini paylaşabilme; 3) basit bir model oluşturabilme. Açılış: kısa video (5 dk). ..."
Uzun dönem ünite planı şablonu
- Ünite hedefi ve kazanımlar
- Haftalık ders başlıkları ve değerlendirme örnekleri
- Kazanım = değerlendirme eşlemesi
- Kaynaklar ve materyal listesi
Bu şablonlar, Microsoft'un ders planı önerileri ile uyumlu biçimde otomatikleştirilebilir.
Değerlendirme için prompt örnekleri
Değerlendirme hazırlarken soruların bilişsel seviyesini (bilgi, anlama, uygulama, analiz vb.) belirtmek faydalıdır. Aşağıda farklı amaçlara uygun prompt örnekleri bulacaksınız.
Çoktan seçmeli soru üretme
"Sen 10. sınıf biyoloji öğretmenisin. Konu: Hücre bölünmesi. 5 adet çoktan seçmeli soru üret; her soru için doğru cevap ve kısa açıklama (1–2 cümle). Sorular Bloom taksonomisine göre 2'si hatırlama, 2'si anlama, 1'i uygulama düzeyinde olsun."
Kısa cevap ve rubrik oluşturma
"Öğrencinin kısa cevabını (maks. 100 kelime) 4 seviyeli bir rubriğe göre değerlendir. Rubrik kriterleri: doğruluk, açıklık, kavramsal bağlantı, terminoloji kullanımı. Her seviye için 1–2 cümle açıklama ver."
Aşağıda basit bir değerlendirme rubriği örneği gösterilmiştir:
| Kriter | Mükemmel (4) | İyi (3) | Orta (2) | Geliştirilmeli (1) |
|---|---|---|---|---|
| Doğruluk | Tüm bilimsel bilgileri doğru kullandı. | Çoğu bilgi doğru, küçük hatalar var. | Bazı önemli yanlışlar var. | Bilgiler yanlış veya eksik. |
| Açıklık | Net ve yapılandırılmış ifade. | Genelde anlaşılır, birkaç belirsizlik. | Parçalar anlaşılır, genel yapı zayıf. | Anlatım karışık ve belirsiz. |
Bireyselleştirme ve farklılaştırma
YZ ile kişiselleştirilmiş öğrenme materyalleri oluşturmak mümkündür; bu, farklı düzeydeki öğrencilere uygun içerik sunmada yararlıdır. Hazır Promptlar gibi kaynaklar bu alanda örnek yaklaşımlar sunar (Hazır Promptlar).
Örnek: "Bir metni üç farklı okuma seviyesine (başlangıç/orta/gelişmiş) göre yeniden yaz. Her seviye için 2 soru ve bir kısa özet iste." Bu tür promptlarla ders materyalini hızlıca çoklu seviyelere uyarlayabilirsiniz.
Akademik dürüstlük ve sınıf içi uygulama önerileri
YZ araçlarını değerlendirme ve ödev süreçlerinde kullanırken aşağıdaki uygulamalar faydalıdır:
- Öğrencilerden YZ kullandıysa kaydetmelerini isteyin ve hangi bölümlerin YZ ile üretildiğini belirtmelerini talep edin.
- Süreç temelli değerlendirmeler (taslaklar, revizeler, sunumlar) uygulayın; bu yaklaşım tek seferlik metin üretimine dayalı kopyalama riskini azaltır.
- Değerlendirme sonuçlarını öğretmen gözetiminde doğrulayın; YZ çıktıları her zaman doğruluk garantisi vermez.
Millî Eğitim Bakanlığı kaynakları, öğretmenlere YZ teknolojilerini etik ve etkili biçimde nasıl entegre edeceklerine dair örnekler sağlar (MEB rehberi).
Uygulama adımları: bir promptu test edip iyileştirme
- Önce öğrenme hedefinizi netleştirin (kazanım odaklı).
- Basit bir prompt yazın ve 2–3 varyasyon isteyin.
- Çıktıyı rubriğe göre değerlendirin; hataları, önyargıları ve uygunluk sorunlarını not edin.
- Promptu bağlam ve örneklerle yeniden düzenleyin; çıktıyı yeniden test edin.
- Sınıfta küçük bir pilot uygulama yapın ve öğrenci/meslektaş geri bildirimi toplayın.
Hızlı başvuru: 12 hazır prompt (kopyala-yapıştır için)
- "Sen [sınıf düzeyi] öğretmenisin. [Konu] için 40 dk’lık bir ders planı hazırla: açılış, ana etkinlikler, değerlendirme, ev ödevi."
- "[Konu] hakkında 5 çoktan seçmeli, 3 kısa cevaplı soru üret; doğru cevapları ve kısa açıklamaları ekle."
- "Öğrencinin verdiği kısa cevabı (aşağıya yapıştır) 4 seviyeli rubriğe göre derecelendir ve kısa geri bildirim yaz."
- "Bir metni [orta] düzeyden [başlangıç/gelişmiş] düzeye sadeleştir; her seviye için 2 soru ekle."
- "Grup çalışması için 3 farklı rol tanımı ve her rol için görev listesi oluştur."
- "Konu için 10 soruluk bir sınav bankası oluştur; her soruyu zorluk seviyesine göre etiketle."
- "Öğrenciler için değerlendirme sonrası 3 kısa geri bildirim şablonu yaz."
- "Sınav sonuçlarına göre üç farklı müdahale planı öner (öğrenciyi gruplandırma mantığıyla)."
- "Velilere gönderilecek kısa bilgilendirme e-postası taslağı hazırla: konu, yapılanlar, evde yapılacaklar."
- "Derse yönelik 5 dakikalık hızlı ısınma etkinliği listesi üret."
- "Bir sunum için 6 slaytlık ana başlıklar ve her slaytta olması gereken kısa notları ver."
- "Öğrencinin yazılı ödevine yönelik yapılandırılmış geribildirim (güçlü yönler, geliştirilecek yönler, somut öneriler) oluştur."
Sonuç — Hemen başlayın
YZ tabanlı promptlar, doğru şekilde kullanıldığında öğretmenlerin zamanını ve dikkatini öğrenenlerle birebir etkileşimlere kaydırmalarına yardımcı olabilir. Önerilen şablonları deneyin, küçük çaplı pilotlar yapın ve çıktıları her zaman içerik uzmanı (öğretmen) gözetiminde doğrulayın. Kaynaklardan daha fazla örnek ve rehber almak isterseniz BİLGE Teacher (bilgeteacher.com.tr) ve Millî Eğitim Bakanlığı rehberine ilişkin haberleri (aa.com.tr) inceleyebilirsiniz.
Not: Makalede verilen örnek promptlar öğretmenlerin verimliliğini artırmaya yöneliktir; eğitimde kullanılacak tüm YZ çıktıları öğretmen tarafından doğrulanmalıdır.