Öğretmenler için sınıf içi AI promptları ve güvenlik yönergeleri

Bu rehber, öğretmenlere sınıf içi yapay zekâ (YZ) araçlarını güvenli ve amaçlı şekilde kullanmaları için pratik prompt örnekleri, uygulama adımları ve kontrol listeleri sağlar. İçerik, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlandığı bildirilen rehber ve alan kaynaklarının önerileri doğrultusunda hazırlanmıştır; MEB rehberine ilişkin haber metnini buradan okuyabilirsiniz. Ayrıca öğretmenlere yönelik pratik prompt örnekleri sunan bir derleme için Eğiteknoloji ve etkili prompt yazma teknikleri için bir rehber niteliğinde öneriler içeren yazı Rehberlik Servisi üzerinden incelenebilir.

Temel güvenlik ve etik ilkeleri (özet)

MEB rehberinde sınıf içi YZ kullanımında dikkat edilmesi gereken etik ilkeler olarak belirtilen ana başlıklar şunlardır:

  • Adalet ve eşitlik — Tüm öğrencilere eşit erişim ve ayrımcılığı önleme.
  • Mahremiyet ve veri güvenliği — Öğrenci verilerinin korunması ve paylaşım sınırları.
  • Şeffaflık — Öğrenciler ve velilere YZ kullanımı hakkında bilgi verme.
  • Hesap verebilirlik ve sorumluluk — Öğretmenlerin ve okulların kullanım kararlarından sorumlu olması.
  • Otonomiye saygı — Öğrencilerin öğrenme süreçlerinde insan rehberliğinin sürdürülmesi.
  • Sosyal sorumluluk ve toplumsal etki — İçeriklerin sosyal etkilerinin değerlendirilmesi.
  • Zarar vermeme — Zararlı, yanıltıcı veya uygunsuz içerik riskinin azaltılması.

Bu ilkelere ilişkin detaylar için MEB rehberine dair duyuruyu AA haberindeki metinden okuyabilirsiniz.

Derse entegrasyon: 6 adımlık pratik plan

  1. Hedef belirleme: Hangi öğrenme hedefini destekleyeceğinizi netleştirin (ör. okuma-anlama, problem çözme, geri bildirim).
  2. Araç ve politika kontrolü: Kullanılacak YZ aracının gizlilik politikası, veri saklama ve okul/ilçe kurallarıyla uyumluluğunu kontrol edin.
  3. Prompt tasarımı: Hedefe uygun, açık ve seviyeye göre uyarlanmış promptlar hazırlayın (aşağıda örnek teknikler var).
  4. Pilot uygulama: Küçük bir öğrenci grubu veya tek ders saati ile pilot yapın; çıktıları öğretmen gözetiminde değerlendirin.
  5. Sınıf uygulaması: Pilot sonuçlarına göre düzenlemeler yapıp genişletin; öğrenci ve veli bilgilendirmesini unutmayın.
  6. Değerlendirme ve düzenleme: Çıktıların doğruluğunu, adaletini ve pedagojik uygunluğunu düzenli aralıklarla gözden geçirin.

Hızlı güvenlik kontrol listesi (öğretmenler için)

  • Okul/ilçe YZ kullanım politikasını ve MEB rehberini kontrol edin.
  • Ebeveyn/veli bilgilendirmesi ve gerekirse onayı sağlayın.
  • Öğrenci verilerini anonimleştirin; kişisel kimlik bilgilerini paylaşmayın.
  • Kullanılan YZ servisinin gizlilik ve veri saklama şartlarını inceleyin.
  • Öğrenci üretimini öğretmen değerlendirmesine tabi tutun; otomatik çıktıları olduğu gibi kullanmayın.
  • Yaşa uygun içerik filtreleri ve güvenlik ayarlarını aktif edin.

Etkili prompt yazma teknikleri (pratik öneriler)

Alan kaynakları, etkili prompt yazımında açık görev tanımı, bağlam belirtimi, örnekleme ve yinelemeli düzeltmenin faydalı olduğunu vurgular. Bu yaklaşımlar için örnek kaynaklar: Rehberlik Servisi ve Eğiteknoloji.

  • Rol verin ve çıktı biçimini belirtin.
    Örnek: "Bir 5. sınıf fen öğretmeni gibi davran. Öğrenciler için su döngüsünü 5 maddede ve her maddeye kısa bir örnek ekleyerek açıkla."
  • Bağlam ve seviye belirtin.
    Örnek: "Seviye: Ortaokul 7. sınıf. Amaç: deney öncesi tahminler oluşturmak."
  • Kısıt ve format verin.
    Örnek: "Cevabı 3 kısa maddede ver; her madde en fazla 20 kelime olsun."
  • Örneklerle yönlendirin (few-shot).
    Örnek: "Aşağıda iki örnek göreceksin; benzer bir mantıkla 3 yeni soru oluştur."
  • İteratif düzeltme isteyin.
    Örnek: "İlk taslağı oluştur. Sonra listeyi öğrenci düzeyine göre sadeleştir ve 2 alternatifi sırala."

Hazır prompt örnekleri (kopyala-yapıştır için, öğretmen tarafından doğrulanmalı)

Aşağıdaki örnekler öğretmenlerin ders ihtiyacına göre uyarlanabilir. Kaynaklardan esinlenilmiş pratik örnekler için Eğiteknoloji sayfası faydalı olabilir.

Ders planı ve özetleme

"30 dakikalık lise ders planı hazırla: konu 'Sanayi Devrimi', öğrenme hedefleri, 3 etkinlik (giriş, uygulama, değerlendirme) ve kullanılacak 2 kaynak önerisi ekle."

Biçimlendirici değerlendirme (kısa quiz)

"Ortaokul 6. sınıf matematik — kesirler konusundan 5 çoktan seçmeli soru hazırla; her sorunun doğru cevabını ve kısa çözümünü ekle."

Farklılaştırma

"Aynı konu için üç seviye çalışma sayfası oluştur: temel, orta, ileri; her seviyede 5 soru olsun."

Geri bildirim ve rubrik

"Öğrenci kompozisyonu için 4 kriterli bir değerlendirme rubriği hazırla: içerik, dil, yapı, özgünlük. Her kritere 0-4 arası açıklayıcı puanlama ekle."

Yaratıcı yazma

"Ortaokul öğrencileri için 400 kelimeyi geçmeyecek bir hikâye başlangıcı yaz; ana karakter bir keşif gezisinde olsun ve bir problem ortaya çıksın."

Dil öğrenimi (konuşma pratiği)

"İngilizce B1 seviyesindeki öğrenciye uygun 10 konuşma görevi hazırla; her görev için örnek 3 soruluk tartışma başlığı ekle."

Sınıf uygulama senaryoları (kısa örnekler)

  • İlkokul okuma-anlama: Öğrenciler küçük bir metni okur, öğretmen metin hakkındaki 5 kısa soruyu AI ile oluşturur; öğretmen soruları önceden kontrol eder ve uygulama sırasında değişiklik yapar.
  • Ortaokul fen: Deney öncesi tahmin ve güvenlik adımlarını AI ile tartışın; öğretmen sonuçları yorumlar ve yanlış bilgileri düzeltir.
  • Lise sosyal bilimler: Tartışma için tarafsız argüman listeleri oluşturun; öğrenciler argümanları değerlendirir ve öğretmen kaynak doğrulaması yapar.

Çıktı doğrulama ve öğretmen kontrolü

AI tarafından üretilen içeriğin doğrudan öğrenciye sunulmadan önce öğretmen tarafından doğrulanması gerekir. Kontrol listesi örneği:

  • Gerçek bilgi iddialarını güvenilir kaynaklarla karşılaştırın.
  • Dil seviyesi ve anlaşılırlığı öğrencinize uygun hale getirin.
  • Herhangi bir önyargı, stereotip veya uygunsuz içerik var mı kontrol edin.
  • Öğrenci emeğini nasıl değerlendireceğinizi ve intihal riskini planlayın.

Araç seçimi için kısa kriterler

  • Gizlilik ve veri saklama politikası açıkça belirtmiş olsun.
  • Öğrenci verilerini ticari amaçla kullanma şartları net olsun.
  • Şeffaflık ve hesap verebilirlik mekanizmaları sağlayan hizmetleri tercih edin.
  • Kullanıcı düzeyine göre erişim kontrolleri (öğretmen/öğrenci) olsun.

Kaynakça ve ileri okuma:

Sonuç ve sonraki adımlar

Özetle, sınıf içi YZ araçları pratik yararlar sağlayabilir ancak kullanım öncesi etik, gizlilik ve eğitimsel uygunluk kontrollerinin yapılması gerekir. Öneri: önce küçük bir pilot başlatın, çıktıları öğretmen gözetiminde doğrulayın ve MEB rehberi ile okulunuzun politikalarını göz önünde bulundurun.